Het Beleefde Genot

Joegoslavië

Sun, 27 Sep 2026 00:00:00 +0200

Johan De Boose maakte in het begin even de kanttekening dat het in Joegoslavië niet altijd oorlog is geweest.
Een politiek-geografisch overzicht van de landen die eertijds deel uitmaakten van de republiek was uiteraard op zijn plaats, waarbij ook gewezen werd op de grote invloed van de grenslanden: Albanië, Griekenland, Bulgarije, Hongarije, Oostenrijk en ook Italië.
Via enkele figuren die door hun optreden de geschiedenis bepaalden kregen wij een historisch inzicht in deze puzzel.

Koning Peter die met meer dan 100.000 volgelingen te voet en in de winter vanuit Servië helemaal naar het Zuiden trok en daar als eerste een verenigd Joegoslavië in het leven riep. Vooral de Donau werd een natuurlijke scheidingslijn met de rest van Europa, maar in het Noorden lag die grens allesbehalve vast. Tot ene Gabriele D’Annunzio op het toneel verscheen en een eigen natie, Fiume, oprichtte die slechts een paar jaar stand hield.

Kwam dan de zoon van de voormalige koning Peter, Alexander. Hij wist een persoonlijke dictatuur te installeren, hij werd echter tijdens een bezoek aan Frankrijk in Marseille vermoord. Grote chaos was het gevolg. In Kroatië werd de Kroatische Onafhankelijke Staat uitgeroepen, maar ook koningsgezinden roerden zich. Bovendien verscheen er een nieuwe figuur op het toneel, de Kroatisch-Sloveense partizanenleider, Josip Broz, die we beter kennen als Tito. Hij stichtte uiteindelijk zijn op communistische leest geschoeid Joegoslavië. Tito’s project viel echter na zijn dood in 1980 uiteen, waarna de omliggende landen een voor een hun onafhankelijkheid uitriepen en daarbij minderheden verdreven of zelfs afslachtten. Een tapijt van burgeroorlogen en conflicten was het gevolg en ondanks een bedekte vrede, blijven de spanningen tot op vandaag aanwezig.

Voorwoord

Mon, 21 Sep 2026 00:00:00 +0200

Beste lezer,

Wat ben ik blij dat u dit leest! Dat betekent immers dat u deze helse zomer heeft overleefd, wat helaas niet van iedereen kan gezegd worden.

Veel tastbaarder kan het woord ‘hels’ niet meer worden dan in de onmetelijke inferno’s die vele dappere brandweerlieden over het hele continent – ons kleine landje incluis – moesten bekampen. Ik hoop dat u deelt in mijn bewondering voor en dank aan de vele mannen en vrouwen die hun leven letterlijk op het spel hebben gezet. Een schril contrast met onze politici, die ondanks decennia aan waarschuwingen liever lekker bleven ‘chillen’ aan hun luxueuze zwembaden dan doortastende maatregelen te nemen om deze en toekomstige rampen te voorkomen. Benieuwd of ze intussen zijn gaan beseffen dat de klimaatverandering geen paniekerige stemmingmakerij van linkse geitenwollensokken is, maar bittere ernst.

Bittere ernst zijn ook de helaas nog steeds voortdurende conflicten, brandhaarden van een andere soort, die net zo goed het gevolg zijn van politiek falen. Zoals een sigarettenpeuk een bosbrand kan ontketenen, volstaat een klein detail soms om een oorlog te doen ontbranden. Dat las Marie-Claire Devos samen met De leesgroep. En dan volstaat het woord ‘hels’ niet meer, zelfs ‘apocalyptisch’ klinkt nog te zacht. Zacht als het Tapijt van de Apocalyps dat desondanks bij Patrick De Wulf diepe Impressies naliet.

Maar waar vinden we mensen die dit soort branden kunnen blussen? Misschien bij Toni Morrison, die de rassenkwestie onderwerpt aan een experiment in Nob(e)lesse oblige? Of hebben we Jón Kalman Stefansson nodig om ons te leren door- en nadenken? Bart Madou heeft zijn meeslepende roman alvast Gelezen en goedgekeurd.

Eerlijk: ik heb geen idee. Zolang mensen zich laten drijven door angst, is er weinig hoop. En angst zit nu eenmaal ingebakken in de menselijke genen. In de eeuwenoude Roman van Moriaen waren de mensen al bang voor die grote, zwarte man. Daar hoefde hij geen Canonschot voor te lossen. Angst is ook een van de centrale thema’s in de Aantekeningen van Malte Laurids Brigge, leert Bart ons in R.M.R. En angst maakt mensen een makkelijke prooi voor populisme. Dat is dan weer een van de thema’s die dit najaar Te Beleven zijn. We rekenen op alweer enkele boeiende lezingen.

Helaas bevestigen uitzonderingen de regel: naar ik hoor van wie het heeft Beleefd verliep de lezing rond Paustovski in mineur. Maar niet getreurd: dat maken we hier zeker goed met een uiterst boeiend artikel over deze auteur door wijlen Hans Vanhulle in Ontstoft.

Gelukkig is er nog dat éne wat zeden verzacht en mensen kan samenbrengen over hun verschillen en geschillen heen: de kunst. De kunst in al haar facetten: van abstract verticalisme bij de schilder Peyre in Johan Debruynes Waarheid en herinnering, over een festival van klassieke muziek in Bart’s Crescendo tot odes aan schrijvers en schrijfsters in de Poëzie van Gerda De Mey en Willem M. Roggeman. En voor wie nog wat meer leestips wil, is er de oplossing van onze (blijkbaar alweer te moeilijke) crypto.

En nu maar hopen op een milde herfst …

Veel leesplezier!

Els Vermeir

Voorwoord

Sun, 21 Jun 2026 00:00:00 +0200

Beste lezer,

Tot onze spijt moeten we deze Toverberg beginnen met een afscheid van Maurits De Coen, die recentelijk overleden is. Hij leeft verder in zijn prachtige kunstwerken, waarvan enkele dit jaar de cover van ons magazine sieren.

We zeggen dus geen vaarwel, en dat doet ook Han Kang niet, de Nobelprijswinnares wier boek Bart heeft Gelezen en goedgekeurd.

Alexijevits, die andere Nobelprijswinnares, houdt dan weer de herinnering levend aan talloze oorlogsslachtoffers via getuigenissen van vrouwen en kinderen. Je ontdekt ze in** Nob(e)lesse oblige**.

Maar het leven gaat door en de zomer staat voor de deur, dus laat ons voor een keer maar het devies ‘Nooit achteruit’ volgen van Foucauld, een recente heilige die indrukwekkende Impressies naliet bij Patrick De Wulf, onder meer door zijn huzarenstukje om de alfabetloze taal van de Toearegs op schrift te stellen. Gerda de Mey kent gelukkig wél een Alfabet en verweeft dat tot prachtige Poëzie.

En zo zijn we meteen in de juiste stemming om op reis te vertrekken. Wie nog niet weet waarheen, vindt hier massa’s inspiratie. Zo valt er volgens Bart heel wat Te Beleven in Joegoslavië. Dichterbij, in Weimar, gaat de muziek van Hummel Crescendo. Of je kan de Wedervaring delen van twee mensen op leeftijd die samen naar het Zuiden trekken, via Oostenrijk naar Italië, op weg naar Florence. Bart heeft hun tocht Gelezen en goedgekeurd. Overigens, in Florence kan je ook Rilke tegen het lijf lopen. Dat ontdek je in R.M.R. En als je dan toch in Italië bent, kan je meteen even doorreizen naar Rome, want daar is volgens De leesgroep van Marie-Claire Devos ‘iets gebeurd’. Waarbij ‘iets’ een eufemisme is voor moord. Zouden Karel ende Elegast daar soms op rooftocht zijn geweest en een Canonschot hebben gelost?

Bij al dat reizen hoort natuurlijk ook een vakantieliefde. Misschien komt daar een mooie liefdesgeschiedenis uit voort zoals Mokusei, door Bart voor zijn vertrek nog snel even Ontstoft. Zo’n passionele liefde kan je niet beter omschrijven dan als Zingend rood, meteen ook de naam van de expo in KMSKA die Buitenbeentje Chris Spatz voor ons bezocht. Zij was bovendien ook al in Italië, voor de Biënnale van Venetië, waar dan weer hedendaagse kunst te bewonderen viel. ‘Moderne’ kunst en moderne poëzie, dat hebben we met Bart ook al Beleefd, trouwens.

Kortom, deze Toverberg begint met een traan en eindigt met een lach, zoals dat nu eenmaal gaat in dit aardse tranendal. Of met andere woorden: een ware Comédie humaine, zoals van de specialist ter zake, Balzac, voor wie ik mijn rubriek Ad multos annos weer even vanonder het stof haal.

Ik wens jullie allemaal een behouden reis (hou het veilig en blijf bij voorkeur uit de buurt van cruiseschepen en ratten) en zie jullie heel graag dit najaar terug!

O, ja, nog dit: in vorige editie liep een en ander fout met het Cryptogram. Onze welgemeende excuses daarvoor. De opdracht leek bovendien nogal uitdagend te zijn, bij het ter perse gaan hebben wij helaas nog geen inzendingen ontvangen. Hopelijk lukt dat wel met de nieuwe versie.

Veel lees- en puzzelplezier.

Els Vermeir

Voorwoord

Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0100

Beste lezer,

Hoe het jaar op politiek en persoonlijk vlak zal verlopen, kan ik niet voorspellen, maar voor Het Beleefde Genot wordt het in elk geval een feestjaar, want ‘beleefd genieten’ doen we intussen al twintig jaar, en dat mag gevierd worden!

We beginnen alvast met cadeautjes, toch voor de leesgrage puzzelaars die erin slagen onze literaire crypto’s op te lossen. Maar ook onze andere lezers verwennen we met alweer vier seizoenen aan boeiende artikels.Toegegeven: de Satanstango die Bart Madou heeft Gelezen en goedgekeurd brengt ons niet meteen in feeststemming, en ook het dystopische Lied van de profeet dat Marie-Claire Devos samen met de Leesgroep Zedelgem heeft aanhoord, is niet bepaald een dansplaat. Zelfs in Crescendo blijft Bart nog even dralen bij de winter. Als dat maar goed afloopt, terwijl Het huiswapen rondslingert bij Nob(e)lesse oblige!

Gelukkig breekt de zon door in de Poëzie van Gerda De Mey, en dat zonlicht wordt op magistrale wijze gevangen door Anna De Weert-Cogen, de luministische schilder die Buitenbeentje Kris Huygen ons voorstelt. In de poëzie van Johan Clarysse, ontdekt door Marie-Claire, wordt het zelfs al zomer! Tijd om er met Chris Spatz op uit te trekken en via Passage Parijs een boel Franse auteurs te ontdekken. Misschien ontmoeten we daar ook enkele nazaten van De Thibaults, wier familiegeschiedenis Bart tijdens de lenteschoonmaak heeft Ontstoft. En wie maar niet genoeg kan krijgen van de zon, kan samen met Patrick De Wulf Impressies opdoen in de Sahara. Daar waren we trouwens al eerder, want we hebben er onder meer de avonturen van een zekere kleine prins Beleefd.

Tot slot maken we in de nieuwe rubriek R.M.R. uitgebreid kennis met Rilke, die dit feestjaar een extra poëtisch tintje zal bezorgen. En verder valt er nog heel wat Te Beleven: kunst, waarheid en liefde zullen alvast niet ontbreken!

Dus, lieve lezer, hef alvast het glas op de jarige en schuif gezellig aan aan onze rijkgevulde feesttafel!

Veel lees- en feestplezier!

Els Vermeir

Voorwoord

Sun, 21 Dec 2025 00:00:00 +0100

Beste lezer,

De vorige edities van Toverberg werden overheerst door oorlogszuchtige mannen en de gruweldaden die ze in recente of lang vervlogen tijden pleegden. Dit keer spelen vooral vrouwen de hoofdrol. Vrouwen zijn vaak het eerste slachtoffer van het oorlogsgeweld, zoals de Femmes d’Alger die diepe Impressies nalieten bij Patrick De Wulf. Of An, de geliefde van de soldaat in Ivo Michiels’ Boek Alfa, wier toekomst er in mijn Canonschot ook niet bepaald rooskleurig uitziet. Vrouwen zijn trouwens niet enkel in oorlogssituaties het slachtoffer: ook in de passionele liefdesdrama’s die we samen met Bart Madou en de Brontë-zusjes hebben Beleefd, kwamen de vrouwen er doorgaans bekaaid vanaf.

Soms zijn de rollen echter omgekeerd. In Nob(e)lesse oblige stel ik jullie Olga Tokarczuk voor, die in een soort literaire whodunit een vrouw op zoek laat gaan naar een moordenaar – of toch niet? En in De Kroon met Twee Pieken, die door Marie-Claire Devos en de Leesgroep Zedelgem werd aangepast, wordt het hoofdpersonage omringd door vier vrouwen die zijn leven bepalen. Vier vrouwen zijn het ook die de filosofie weer tot leven brengen in Het kwartet, een Buitenbeentje van Bart Madou. Trouwens, over buitenbeentjes gesproken: Bart Ontstofte ook Sonoka’s verhaal, een verhaal dat eindigt in een lesbische rapsodie.

Dat brengt ons dan weer naadloos bij de muziek, en ook daar geven vrouwen dit keer de toon aan. We beginnen met het Sprookje van moeder de Gans bij Barts Ciboure en gaan dan Crescendo naar Clara en Alma, twee grote vrouwen die helaas te veel in de schaduw van hun illustere mannen stonden. Dat was hen misschien niet overkomen als ze Eugeen van Mieghem hadden ontmoet, want Chris Spatz toont ons in haar Buitenbeentje onder meer diens prachtige vrouwenportretten.

Wist je trouwens al dat wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat kijken naar kunst een kalmerend en ontstekingsremmend effect heeft? Wanneer dat onderzoek verder wordt uitgebreid naar literatuur en muziek, komt men ongetwijfeld tot dezelfde conclusie. Misschien komt er een tijd dat dokters een portie cultuur voorschrijven tegen burn-out of depressie. Dan is deze Toverberg alvast een stevige winterkuur. Want er valt nog heel wat Te Beleven, zoals een ontmoeting met De kleine prins en een panelgesprek over het lezen van de klassieken. Daar mag de val van Ikaros niet op ontbreken; hij is trouwens neergestort in de tuin van dichter Willem Roggeman, weet Buitenbeentje Andreas Van Rompaey. En Felix Timmermans, is dat intussen ook geen klassieker? De Poëzie van Renaat Ramon brengt hem in elk geval hulde.

Afsluiten doen we tenslotte met nog een streepje muziek, of althans de poëtische Combinaties ervan van Guy Van Hoof. Niks beters dan wat romantische jazzmuziek om alvast in kerststemming te komen.

Ik wens je mede namens de voltallige redactie van harte een fijne, vredevolle kersttijd en een goeie start van alweer een beTOVERend nieuw jaar!

Els Vermeir

De Dronken Filosoof

Sun, 26 Oct 2025 00:00:00 +0200

In De dronken filosoof van Thomas Crombez worden vijfentwintig filosofen behandeld maar omwille van het overzicht beperkte Thomas zich tijdens zijn lezing tot acht filosofen: vier uit de XIXe eeuw (Paolo Montegazza, William James, Sigmund Freud, Friedrich Nietzsche) en vier uit de XXste eeuw (Aldous Huxley, Ernst Jünger, Georges Bataille en Heiner Müller). Allemaal - behalve Nietzsche - hebben ze persoonlijk geëxperimenteerd met roesmiddelen. Vooraf wees Thomas ons op het brede domein waar roes voor staat. Ook verantwoordde hij zijn keuze om enkel teksten van de voorbije 200 jaar te bespreken, want pas sinds zolang kwamen er heel wat roesmiddelen bij in onze Westerse wereld, gaande van morfine (1804) tot LSD (1938) en tussenin bevinden zich de bekende middelen zoals ether, lachgas, opium, cocaïne, amfetamine, heroïne, mescaline (getrokken uit de Zuid-Amerikaanse peyoteplant). Ook cannabis hoort in dat rijtje thuis. In tegenstelling tot exotische volkeren die roesmiddelen vooral collectief bij bijzondere gelegenheden gebruikten, werd het gebruik in het Westen vooral een privéaangelegenheid, waarbij niet zozeer het gebruik op zich (alhoewel verslaving!) dan wel de combinatie met arbeid en in het verkeer voor problemen zorgde.

Een voor een werden dan de acht eerdergenoemde filosofen behandeld: Montegazza, een Italiaans antropoloog, arts en schrijver van sciencefiction romans avant la lettre (waarin o.m. betaling met kredietkaarten en de Europese unie voorspeld werden), had tijdens een reis door Argentinië kennis gemaakt met de cocaplant en het effect ervan op de plaatselijke bewoners. Zo is hijzelf cocabladeren beginnen kauwen en streefde ernaar deze wonderbare stimulerende plant zo snel mogelijk in Europa te initiëren. William James, in navolging van Benjamin Blood, ontdekte door zelfexperimenten de ‘voordelen’ van lachgas (distikstofmonoxide), hij schreef zijn ervaringen neer in een nogal ongecontroleerde stijl die vandaag erg grappig aandoet. De (zeer) jonge Freud probeerde het dan weer met (lage dosissen) cocaïne en slaagde erin zijn vriend en collega, dokter Fleischl met behulp van cocaïne van zijn morfineverslaving af te helpen (maar moest dan constateren dat Fleischl nadien het slachtoffer van cocaïneverslaving werd). Nietzsche (hij was geheelonthouder) heeft voor zover wij weten nooit roesmiddelen gebruikt maar kwam in het schrijven zelf tot een roeservaring, iets wat hij ook aan alle kunstenaars toeschreef en zeker aan toen nog zijn goede vriend en idool Richard Wagner. Van Nietzsche kennen we in elk geval zijn theorie over de Dionysische roes. Aldous Huxley schreef met zijn The doors of perception zijn bevindingen neer met het gebruik van mescaline. Met Timothy Leary (de uitvinder van LSD) vond hij dat mensen recht hadden op een ‘chemical holiday’.

Georges Bataille was een erg gespleten figuur: tijdens de dag was hij een keurige bediende in de Bibliothèque nationale de France, na de werkuren schuimde hij de louche buurten van Parijs af en had hij het over de erotische roes in zijn geschriften, een roes die hij heel erg au sérieux nam en hij was ervan overtuigd dat die roes leidde tot een verlies van onszelf en ons dicht bij onze ondergang bracht. Thomas Crombez behandelde dan de staalvreter Ernst Jünger, de toneelschrijver en regisseur Heiner Müller en de hedendaagse Belgische filosoof Laurent De Sutter samen. Deze heren beseften dat de gemakkelijke toegankelijkheid en het veelvuldig gebruik van roesmiddelen inherent geworden was en is aan onze maatschappij en anderzijds dat er terzelfdertijd geen plaats meer is om zich over te geven aan de zuivere roes (er is altijd wel de grasmaaier van de buurman of een overvliegend vliegtuig dat de volledige beleving verhindert). Kapitalisme en druggebruik gaan bovendien hand in hand, cfr. het boek van De Sutter, L’âge de l’anesthésie, in het Nederlands minder subtiel vertaald als Narcokapitalisme.

Uitgave boek 20 jaar Het Beleefde Genot

Wed, 01 Oct 2025 00:00:00 +0200

Naar aanleiding van het 20-jarig bestaan van Het Beleefde Genot in 2026 zal er een boekje uitgegeven worden met werk van onze leden kunstenaars, dichters en schrijvers

Al wie zich geroepen voelt, wordt verzocht een bijdrage aan te leveren.

Beeldende kunstenaars (schilderijen, beelden, foto’s, installaties, …) krijgen 1 bladzijde ter beschikking waarop ze één of meerdere foto’s van één van hun kunstwerken kunnen meegeven.

Dichters en schrijvers krijgen 4, 6 of 8 bladzijden (zie verder) ter beschikking, dit komt overeen met respectievelijk ongeveer 1700, 2550 of 3400 woorden.

Wie wil deelnemen wordt verzocht tegen 15 december e.k. zijn of haar bijdrage door te sturen naar Het Beleefde Genot samen met een kort cv van max. 150 woorden en eventueel een foto van de kunstenaar/schrijver.

Schrijvers en dichters kunnen zeker over 4 bladzijden beschikken, afhankelijk van de respons kunnen dat meer (6 of 8) bladzijden worden, dit zal na 15 december meegedeeld worden.

Vragen? Zend een e-mail naar of 0498.73.58.73

Islamitische Architectuur in Spanje

Sun, 28 Sep 2025 00:00:00 +0200

Na een beknopte historische inleiding over de verovering vanaf 711 van Spanje en Portugal door verschillende Arabische groepen, kregen wij, na een al even beknopte uitweiding over de Islamitische organisatie van het rijk, de landbouw met haar de gevorderde waterhuishouding, de taal- en letterkunde, de wetenschappen en de godsdienst, een razend interessant overzicht van de Islamitische cultuur en meer bepaald de bouw- en decoratiekunst in Al-Andaluz. Uiteraard moest de spreekster, kunsthistorica Catherine Joostens, zich vooral beperken tot enkele iconische sites en het heeft niemand verwonderd dat dit de grote moskee van Cordoba, de paleisstad Medina az-Zahara en het Alhambra van Granada waren.

Van de mezquita of de moskee van Cordoba onthouden wij vooral de indrukwekkende zuilengangen met hun dubbele bogen, als het ware een woud van ruim 860 rood-wit gestreepte marmeren pilaren met gebeeldhouwde kapitelen, waarvan sommige kapitelen nog dateren uit de Visigotische tijd voor de aankomst van de Islam. Maar ook de rijkversierde mihrab, een nis in de buitenmuur die geacht wordt de gebedsrichting naar Mekka aan te geven (zuidoosten) maar hier naar het zuiden wijst. Het is de plaats die alleen de imam mag betreden vanwaar hij de gelovigen toespreekt en door alle aanwezigen te horen was dankzij de rijkversierde sint-jakobsschelp-vormige koepel. Ook de koepel in de maksoera, een vertrek exclusief bestemd voor de heersers is zeer fraai gedecoreerd met mozaïek. Mooi en verhelderend was het filmpje met de visualisering over de uitbreiding van de moskee van Cordoba waarbij duidelijk gemaakt werd hoe de drie latere grote uitbreidingen rekening gehouden hebben met het oorspronkelijke grondplan door de parallelle zuilenrijen met hun twee verdiepingen te behouden.

Catherine Joostens had ook veel aandacht voor de talrijke versieringen van de wanden met hun ornamentele bekleding waarin vaak mooi gestileerde kalligrafische inscripties verwerkt zijn. Met een korte tussenstop in de paleisstad Medina az-Zahara in de buurt van Cordoba (meer dan de moeite waard voor wie Cordoba bezoekt) en een ommetje langs de moskee (nu katholieke kerk) Cristo de la luz in Toledo, kwamen wij nog altijd naar adem happend, terecht in het beroemde Alhambra van Granada: een stad in een stad. Pas in de XIIIe eeuw gebouwd streelden alle gebouwen van het Alhambra al onze zintuigen. Zeker voor onze ogen viel er bijzonder veel schoonheid te beleven: onze wandeling begon in de mexuarzaal (mashwar) met de verschillende lagen van decoratie: wanden bedekt met bontgekleurde en kunstig vervaardigde azulejos, de sierlijke kolommen met prachtige kapitelen, het minutieus bewerkte plafond… Via een mooi hofje kwamen we terecht in het palacio de comares, het paleis van de sultan, gelegen aan de patio de los arrayanes, de mirtenhof, we passeerden het badhuis om terecht te komen in wellicht de beroemdste locatie van het Alhambra: de patio de los leones met de wereldberoemde leeuwenfontein. Onderweg mochten we onze ogen uitkijken naar de talrijke honingraatgewelven, de arcades in puur filigraan, de wandtegels, de zuilengangen enzovoort. Ruiken was er niet direct bij, maar in de lente moet het in de mirtenhof heerlijk toeven zijn, ook in het hoger gelegen Generalife geniet je van een spervuur aan geuren in deze islamitische tuin. Proeven konden we met enige verbeelding dankzij een foto van enkele typische streekgerechten (o.a. arroz con leche met veel saffraan), om te horen hoef je maar naar het kabbelende water in de irrigatiegoten of de kabbelende fonteintjes te luisteren en op een van de fonteinen staat een gedicht van Ibn Zamrak. En voelen? Dit zintuig werd (wijselijk?) overgeslagen.

In de resterende tijd ging Catherine Joostens nog even in op de nawerking van de islamitische aanwezigheid in Spanje. Ze had het over de Mozaraben, christenen die leefden onder Islamoverheersing en na rebellie gedeporteerd werden naar Noord-Spanje, naar Léon bijvoorbeeld, waar ze de San Miguel de Escalada bouwden gekenmerkt door een zuilengang met hoefijzervormige bogen en typisch Islamitische rolmedaillons.
Mudejarstijl, waarin moslim- en christelijke kunstvormen zijn verweven, vinden wij in de baksteenkerken in Noord-Spanje, in de gevel van El Pilar, de kathedraal van Zaragoza. Ook de Islamitische invloed op de Joodse Sinagoga de Santa María in Toledo was te zien. Een laatste oversteek naar Latijns-Amerika openbaarde een aantal neostijlen uit de XIXe en XXe eeuw, volledig geïnspireerd op Islamitische voorbeelden uit Spanje.

Voorwoord

Sun, 21 Sep 2025 00:00:00 +0200

Beste lezer,

Intussen hebben we alweer een hete zomer overleefd, en wij Belgen zijn er met ‘slechts’ twee hittegolfjes nog goed vanaf gekomen. Niet zo voor heel wat mensen in het Zuiden die hun hele hebben en houden letterlijk in vlammen zagen opgaan. Ze moesten even machteloos toekijken als de romanticus Caspar David Friedrich toen het vuur in 1931 het Glaspalast in München, met daarin een aantal van zijn schilderijen, verteerde. Bart Madou vertelt er ons meer over in zijn Buitenbeentje.

En toch houdt het de mensen niet tegen om te reizen. Hoewel de tijd dat we ‘reisden om te leren’ voorbij lijkt. Het breekt mijn hart wanneer ik Jan-zonder-pet en Miet-zonder-sjaal hoor vertellen hoe ze drie weken in een Egyptisch vakantieresort gaan liggen braden aan het zwembad, maar niet de minste aandacht besteden aan het prachtige culturele erfgoed enkele kilometers verderop. Of hoe Kees-met-de-smartphone na een Instagram-selfie voor de Mona Lisa verder holt, zonder zich zelfs maar om te draaien om het kunstwerk te bewonderen.

Gelukkig zijn er ook andere reizigers. Bart bijvoorbeeld, die bij de Crescendo muziek van Schnittke terug in Wenen lijkt te zijn en die ons vertelt wat er dit najaar in de Baltische Staten en het Victoriaanse Engeland Te beleven valt. Ook Selma Lagerlöf was zo’n reizigster, al doolde zij het liefste rond in een romantische droomwereld. Ik neem je er mee naartoe in Nob(e)lesse oblige.

Helaas is onze wereld voor heel wat mensen geen droom, maar een nachtmerrie. Ik ben benieuwd of Trump de vrede in Oekraïne intussen dichterbij of net verder weg dan ooit heeft gebracht. En of er überhaupt nog overlevenden zijn in het Gaza dat stilaan nog enkel in de hoofden van Europese dromers bestaat.

Godsdienstoorlogen zijn er jammer genoeg altijd geweest. Een vurige gids (met vlammende toorts in de hand) vertelde me deze zomer in het nachtelijke kasteel van Bouillon wat een laaghartige schurk de ooit zo verheerlijkte Godfried (die niet eens van Bouillon was) wel moet zijn geweest. Komt er ooit een tijd dat Joden in Jeruzalem hetzelfde vertellen over Netanyahu en de zijnen? En moslims over Al Qaida, Hamas en andere terreurbewegingen? Mijn Elsenspinsel is alvast een doordenkertje over hoe Mozes zou reageren op zoveel geweld in Gods naam. Patrick De Wulf geeft ons dan weer enkele Impressies over Houris, de roman van Kamel Daoud over de burgeroorlog in Algerije, die hem zowel een Prix Goncourt als een publicatieverbod opleverde. En Bart Ontstoft nog meer godsdienstkwesties in Rolfes roman Hadrianus VII.

Maar wat ook de aanleiding is, een oorlog maakt enkel slachtoffers. In Ciboure 1875 componeert Ravel zijn Tombeau de Couperin als eerbetoon aan de gesneuvelde soldaten. En Buitenbeentje Kris Huyge stelt ons Hablets en Hulme voor, twee dames die elkaar tijdens WOII leren kennen bij UNRRA, de Administratie voor hulp en wederopbouw van de Verenigde Naties. Zij zullen als geen ander hebben geweten, hoe pijnlijk afscheid nemen van een geliefde wel is.

Dat wist ook Wolkers, wiens Turks fruit ik in mijn Canonschot proef. En laat ons daarmee meteen ook maar terugkeren naar de schoonheid van de taal. Laten we samen met Maurits De Coen tekenen en schilderen met woorden, zoals ook Gezelle dat deed. Laten we met Andreas Van Rompaey het fragiele evenwicht ontdekken in de poëzie van dichter-vertaler Droogenbroodt. Laten we de jazzmuziek horen in de Poëzie van Hendrik Carette. En laat wie dat heeft Beleefd, nog nagenieten van de zomers poëziewandeling van HBG.

Dat alles brengt ons misschien de nodige inspiratie om mooie dingen te creëren, zodat de wereld weer kan dromen. En voor alle kunstenaars en schrijvers die zich daartoe geroepen voelen, volgt aan het eind van deze Toverberg nog een belangrijk bericht.

Ik wens jullie allen veel inspirerend leesplezier! Els Vermeir

De Gestreste Samenleving

Sun, 07 Sep 2025 00:00:00 +0200

Met een niet literair onderwerp kleurden wij op 7 september jl. even buiten de lijntjes. Professor en psychiater Stephan Claes bracht ons een beklijvende lezing over onze gestreste samenleving.
In een eerste deel, het uitpuittingssyndroom, schetste Claes aan de hand van een fictieve patiënt, Hanna, het beeld van een zieke zonder ziekte: somatische klachten waarbij alle geraadpleegde specialisten enkel konden constateren: alles volkomen normaal. Een toestand die Claes omschreef als ‘uitputtingssymptoom’. Het lichaam dat uitgeput is en daarvoor protesteert met allerlei signalen.

In een tweede deel werd expliciet ingegaan op de cruciale taal van het lichaam, waarbij uiteraard niet te ontkennen valt dat elke persoon zijn/haar eigen draagkracht bezit. Hierbij werd het ongelijk van Descartes - met zijn scheiding tussen geest en lichaam (een machine) - aangekaart en waarvan wij de gevolgen tot op vandaag zien. Op te merken valt dat de mens (van vandaag) bestendig onder druk staat; maar waar komt die druk dan vandaan? Om te beginnen willen we steeds te veel, en we willen alles zo perfect mogelijk doen en met de vrijheid die de meeste mensen genieten willen wij ook ons eigen leven zelf vormgeven, op zich geen negatieve neiging. Pico della Mirandolla schreef het al in de XVe eeuw: ‘Mens, jij bent aan geen enkele beperking onderworpen.’ Inderdaad prachtig, maar toch beangstigend, want het vraagt initiatief en verantwoordelijkheid en dat kan best heel belastend zijn. Ten eerste willen wij erbij horen, ten tweede verlangen wij (heel menselijk) wat anderen verlangen of bezitten, meer nog wij willen dan weer in alles wat we doen excelleren. En uiteraard komt dan de hamvraag: welke oplossingen biedt de gezondheidszorg?

Om te beginnen merken wij rondom ons maar al te veel loutere symptoombestrijding en de gangbare preventiemaatregelen: meer bewegen gezonder eten, beter (niet meer!) slapen…, weinig nieuws onder de zon, je hoeft er zelfs geen arts voor te raadplegen, maar… houden wij ons wel aan deze banale maar waardevolle maatregelen? Haken wij niet af na drie of vier best bedoelde pogingen? Fundamenteel is echter dat wij eerlijk en opmerkzaam durven te luisteren naar ons lichaam, hierbij kunnen bepaalde therapieën wel van nut zijn: (echte) mindfulness bijvoorbeeld, stoppen met werken klinkt drastisch maar is soms gewenst. Antidepressiva? Die hebben zeker hun nut, maar dan voor mensen met een klinische depressie, de overlapping met het uitputtingssyndroom geeft hier aanleiding tot een grijze zone. Psychotherapie dan? Met wat geluk kom je dan bij een ‘goede’ psycholoog terecht - die zijn er dus wel - maar dan stuiten wij op de grenzen van het systeem, de lange wachtrijen weet je wel. Maar Stephan Claes had tot slot een aantal vergeten vaardigheden in petto, vergeten omdat ze vroeger - niet zo heel lang geleden, twee of drie generaties geleden bijvoorbeeld - wel deel uitmaakten van onze cultuur.

Primo: mededogen, een zeer ouderwets maar toch zo treffend woord, mededogen voor het eigen lichaam maar ook voor jezelf als persoon. Secundo: zelfkennis, synoniem van nederigheid, maar dit laatste woord heeft een ietwat negatieve connotatie. Tertio: vergeving. Vergeving als middel voor psychisch welzijn? Er zijn wetenschappelijk studies gemaakt waarin dit verband onomwonden vaststaat. Tot slot: dankbaarheid! Zeer delicaat om dit bij patiënten over te brengen: ‘Wees dankbaar, er zijn heel wat mensen met grotere problemen dan jij.’ Met dit soort gemeenplaatsen gaan patiënten uit hun dak, en terecht … maar toch: dankbaarheid speelt een essentiële en bewezen rol in de therapie.

Indien je de presentatie-dia’s nog eens wil bekijken, stuur de vraag via onze contactpagina.

Bekijk enkele foto’s