Caravaggio
Bacchus - Door Sailko - Eigen werk - Dit werk valt onder een "CC BY 3.0" licensie (Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Unported-licentie)

Lezing

Caravaggio

Een ontstuimige vernieuwer

Hij was zijn tijd ver vooruit en daardoor werd hij niet begrepen tijdens zijn leven. Dat mogen wij zeker beweren over Caravaggio, deze rebelse schilder en enfant terrible, gescharnierd tussen 16de en 17de eeuw.

Zijn theatraal realisme werd lange tijd als niet artistiek genoeg beschouwd, maar ook de keuze van zijn vaak heiligschennende onderwerpen en zeker het gebruik van modellen uit de lagere klassen maakten hem niet populair. Nochtans, zonder Caravaggio geen Ribera, Vermeer of Rembrandt, maar ook een andere Delacroix, Courbet en Manet.

Deze lezing bestaat uit twee delen. In een eerste gedeelte gaan wij in op de persoon van Caravaggio, zijn tijdgenoten en enkele van zijn belangrijkste werken. In het tweede deel kunnen wij genieten van de dansvoorstelling (eerste deel) Caravaggio van de Italiaanse choreograaf Mauro Bigonzetti.

Verslag

Bart Madou De Nederlandstalige (onder)titel van de biografie van Caravaggio door Andrew Graham-Dixon luidt: ‘Caravaggio, een leven tussen licht en donker’ en ook de eerste zin van het boek ligt in dezelfde lijn: ‘Carvaggio’s kunst is opgebouwd uit duisternis en licht.’ Clair-obscur, chiaroscuro, zowat de belangrijkste eigenschap van zijn vernieuwende schilderkunst. Neem daarbij dat hij systematisch volksmensen afbeeldde of mensen aan de onderkant van de samenleving en je hebt een zeer compacte, maar juiste omschrijving van Caravaggio’s werk:
Caravaggio = chiaroscuro + volksmensen.
En zo was hij zelf ook: licht, maar ook veel duistere kantjes en volksgezind.

Tijdens deze lezing volgden wij Caravaggio via zijn schilderijen. Gaande van de ietwat niet zo geslaagde voorstelling van de Jongen die een peer schilt (in feite schilt hij een bergamot, een zure citrusvrucht) uit 1591 tot het heftige tenebrisme van zijn laatste schilderij uit 1610, De marteldood van de Heilige Ursula, konden wij ons een beeld vormen van de evolutie van de schilder. Behalve de twee bovengenoemde kenmerken valt ook het gebruik van aardkleuren (donkerrrood, zwart, bruin, sienna,…) en het veelvuldig voorstellen van zogenaamde mezze figure, halffiguren op. Bovendien zijn er slechts twee schilderijen bekend waarin hij een stukje landschap heeft geschilderd, de meeste werken hebben als decor een donkere achtergrond, vaak een kamer, een kelder, een spelershol…

Rijk is hij nooit geweest, daarvoor was hij ook te verspilziek. Hij schilderde vooral in opdracht en veelal waren zijn opdrachtgevers kardinalen, vandaar de vele devotionele onderwerpen. Zijn belangrijkste mecenassen waren de kardinalen Del Monte en Mattei. Bij elk van hen heeft hij een tijdje ingewoond. Uit de vele verslagen van de politie uit die tijd weten wij dat hij ook geregeld in aanmerking kwam met het gerecht en de enige reden waarom hij niet verrot is in één of andere kerker of naar de galleien gestuurd werd, is dat er altijd een invloedrijk iemand was die hem de hand boven het hoofd hield en hem zo uit de klauwen van de justitie wist te houden. Toen Caravaggio echter de pooier Tomassoni in een duel doodde werd hij volgelvrij verklaard en moest hij Rome verlaten. Via Napels kwam hij in Malta terecht waar hij het tot frater in de Maltezer orde schopte. Maar ook daar geraakte hij in de gevangenis waaruit hij op miraculeuze wijze kon ontsnappen. Terug in Napels vernam hij dat hij van paus Paulus V genade gekregen had. Hij reisde dan zo spoedig mogelijk weer naar Rome, maar verzwakt als hij was stierf hij in 1610, 38 jaar oud, in Porto Ercole.

Bijlage van zondag 26 maart 2023


Deze pagina werd laatst bijgewerkt op 06/02/2024 15:33:10.