Mag ik nog trots zijn?

Lezing

Mag ik nog trots zijn?

De filosofie van een emotie

Is Martha Claeys de ‘coming woman’ van de (Nederlandstalige) filosofie? Als je het nieuws in het filosofische wereldje zo een beetje volgt zou je beslist denken van wel. Overal verschijnen er interviews en bijdragen van haar, geeft ze lezingen, leidt ze filosofische seminars enzovoort. De reden? Haar opgemerkt boek over Trots. De filosofie van een emotie.

Hoe komt ze erbij om over zo’n wat dubieus onderwerp onderzoek te verrichten? Associëren wij trots niet vaak met macho, ijdelheid en zo?

Martha Claeys zegt hier zelf over:

De manier waarop ik trots aan het werk zag in de maatschappij en in mezelf vond ik verwarrend. Daarom wilde ik trots verkennen, omdat mijn eigen houding heel ambigu was. Ik wilde eerst met een definitie komen, zoals filosofen doen, en de concepten helder krijgen. Mijn familie komt uit West-Vlaanderen. Daar is trots zoiets als arrogantie. Het heeft me dus nogal verbaasd dat mijn boek toch een best positief verhaal over trots is geworden.

Verslag

Marthe Claeys in het Veltershof tijdens de lezing Mag ik trots zijn op het boek dat ik geschreven heb (volmondig ja), mag ik trots zijn omdat ik gepromoveerd ben op dit onderwerp (volmondig ja), mag ik trots zijn omdat ik als vrouw gepromoveerd ben in een bastion van mannelijke filosofen (enthousiast ja), mag ik trots zijn omdat ik hetero ben (de sfeer verandert, bijna volmondig ja), stel dat ik lesbisch zou zijn, zou ik daar dan trots op mogen zijn (twijfels en gedempt geroezemoes). Verschillende houdingen over verschillende soorten trots dus. Hoe komt het dat die emotie aanleiding geeft tot zo verschillende houdingen er tegenover? En: wij lijden aan een vorm van trots-allergie, beweerde Martha Claeys, bovendien wordt trots (te) vaak gezien als vijand van de rede. Trots heeft ook een eigen morele grammatica met zijn valkuilen (superioriteitsgevoel bv.) en is ook specifiek, d.i. plaats- en tijdgebonden. Immanuel Kant kwam er aan te pas met zijn onderscheid tussen prijs en waarde: een juweel kan een prijs hebben, maar los daarvan ook een (emotionele) waarde bijvoorbeeld. Trots is erkennen dat iets (of iemand) waardevol is.

Zo onderscheidde Martha Claeys drie vormen van trots: de eerste is zelfwaardering. Dat gaat over het leveren van een bijzondere prestatie of inspanning, een overwinning behalen over jezelf of iemand anders – de foto van een rugbyspeler die zijn doelpunt viert.

De tweede houding benadrukt juist het idee van gelijkheid. Dat noem ik zelfrespect – de zwarte atleten die bij de Olympische Spelen in München 1968 ostentatief hun vuist omhoog staken. Die vorm van trots gaat uit van het oordeel dat je niet iets hoeft te doen om respect te krijgen. Het feit dat je mens bent is daarvoor genoeg.

De derde vorm van trots gaat over het idee dat je jezelf mag vieren om wie je bent, juist vanwege hoe je verschilt van anderen. Dat idee noem ik zelfliefde. De moslimbasketbalspeelster die haar hoofddoek blijft dragen.

Zelfwaardering, zelfrespect en zelfliefde dus. Bijlage van zondag 17 december 2023

Met de steun van
Logo Literatuur Vlaanderen


Deze pagina werd laatst bijgewerkt op 18/02/2024 08:28:52.